Ò Fial Dels Carcinòls Vertuoses

Uno Casso Famuso : conte de Joseph Calcas

Claude Vertut — 2018-02-25T13:34:57Z

Uno Casso Famuso : Istòria del Josèp de Calcas.

– Escoutaz oquesto, diguèt Tirojusle.
– Qu'o très pans de creslo, opound bistonien, un des coumpognous, que counessio prou lou countaire.
– Boulèz plos dire que co 's uno messourgo ; eh be ! coumbèni que per ne dire uno, me descaussorioi pas, mès boli que lou tounoudre m'espoutigue s'oco d'oici n'es pas lo bertat puro. Bous parli d'un briou : benioi de quita lou comi, é seguioi un droiol que beiriaz enkèro obal pel lo calprado. Tout d'un cop te besi possa doui renards, é, coumo de juste, lour oluquéri, sons espera cat de bouci. Lou de dobon s'en bai ol diaple, l'autre demoro sus plasso :
– L'a be fissa, me diguéri. Soulomen, olobiso de s'ofona, se sei sul cuoul coumo un chen é branlo pas mai qu'un roc.
– Diaple ! m'enmogenèri, co 'i lou drac dounc ?... M'obanci en pensen que moun gibié fenirio per prene Jan d'escampi. Del tout... èro oqui que m'esperabo. Dalbi un pauc lou pas é l'oprèuchi.
Quand l'ojèri jous lo mo, me trojèri que lo pauro bèstio èro obuclo. E, ço que l'y abio de pus brabe, tenio dins lo gulo lo couo de l'autre renard que moun cop de fusil abio coupado tout esclet.
Un idèio me bet : otrapi siaudomen oquel troucet de couo é tiri, per beire se lo bestioio me segrio. Et l'ase me fico ! lo te n'emeni d'oquel biai dusqu'o l'oustal.
Arresten nous oici.

Estrach : Armona Quèrcynol per Joseph Calcas per l'onado 1896

Traduction de Claude Vertut :

Une chasse fameuse

Écoutez celle-là dit Tirejuste :
– Elle a trois rangs de crête répond rapidement un des compagnons qui connaissait assez bien le conteur.
– Vous voulez bien dire que c'est un mensonge ; eh oui ! Je conviens que pour en dire une, je ne m'excuserais pas, mais que le tonnerre m'écrabouille si cela n'est pas pure vérité. je vous parle de longtemps. Je venais de laisser le chemin et je suivais un sentier où je voyais encore là-bas la prairie. Tout d'un coup je te voit passer deux renards et comme de juste je te les allumais sans plus attendre ! Celui de devant s'en va au diable, l'autre reste sur place :
– « L'a be fissa », me dis-je. Seulement au lieu de s'effondrer il s'assoit sur le cul comme un chien et ne bouge davantage qu'un rocher.
– Le Diable m'imaginai-je, c'est donc le drac.
Je m'avance en Santant que mon gibier finirait par prendre la poudre d'escampette.
Pas du tout...il était là qui m'attendait. Je presse un peu le pas et je l'approche. Quand je l'eus sous la main, je m'aperçus que la pauvre bête était aveugle. Et ce qu'il y avait de plus beau, il tenait dans sa gueule la queue de l'autre renard que mon coup de fusil avait coupée tout net.
Une idée me vient : j'attrape subitement ce bout de queue et je tire pour voir si la bestiole me suivrai. Et « l'ase me fico » ! Je te l'amène de cette façon jusqu'à la maison
Arrêtons-nous là !

Extrait de l'almanach Quercynois par Joseph Calcas pour l'année 1896

illustration de Christian Faure
https://www.facebook.com/FaureIllustrateur/

LA CABRA : Contes de Sibòt : Ricon de Laurens

Claude Vertut — 2017-05-08T11:53:33Z

LA CABRA, Contes de Sibòt : Ricon de Laurens
Contes de Sibòt : Ricon de Laurens

Monsenh Cabròl, coma son nom zo vòl, ténia una cabra. Una polida cabra, per ma fe ! tota negra, lo pel lusent, amb un barbilhon tot frisát, un tròç de coeta que totjorn bolegava ! Manjava tot son sadol dins lo pradèl de la caminada e, tot còp, la sirventa, en brocant*, Panava far pas- turar pels bartasses dels caminòls.
Aquela cabra èra donc de las plus urosas. Tanben èra amistosa coma un anhelon e quand vesiá lo bon curàt, se veniá tornejar al pè d'el per se far careçar. E se jamai lo curat, que legissiá devòtament son ofici, se mainava pas que la cabra èra aqui, ela lo veniá trucar doçament dusca que l'ajèsse careçada.
L'anava trobar onte que foguèsse : dintrava dins l'ostal, dins la cosina. Un còp, lo venguèt desnisar al salon ont fasiá prangièra sus un fautuèlh ; e, un côp, davalèt à la cava per veire cossi lo vin s'embutava dins las botelhas. Es que, un ser, qu'avián oblidat de la claure, lo venguèt pas cercar à sa cambra, al moment ont s'anava métré al lièch ?
Un jorn, aquò manquèt de virar mal per ela. Aviá ausit lo curat que trabalhava dins l'òrt. Lo cledon èra dubert. Anèt veire de qué se passava aqui. Curat e sirventa ramàvan de peses. Degús vejèt pas venir la cabra.
Aquesta, qu'èra un pauc curiosa e que res la pressava pas, vistalhèt un pauc per l'ôrt que, per ma fe, plan sonhat coma èra, donava fòrça vianda ?. I avià de caulets supèrbes que la fasián salivar. Poguèt pas téner de los tastar. I aviá de lachugas galhardas que semblàvan li dire : “Manja-nos ! ” E los peses que butàvan ambe fressa, qu'èran tendres e saboroses !
Quand ajèt donat un còp de dent aici, un còp de dent alai, se trachèt* qu'èra venguda per saludar lo curat. Lai anèt donc, coma fasiá de costuma, e li botèt dins las còstas un trucal amistòs. Lo curat se quilhèt e la sirventa tan ben.
Mas aquela revertava* una fòla :
“T'en tirarai de pel semenat !” e atrapa una bròca que n'en ramava los peses... e, a còps de bròca sus l'esquina, la sortiguèt de per l'òrt.
La cabra comprenguèt alara que calià pas sautar per l'ôrt. I aviá quicòm çaquelà que la còrcachava mais que l'òrt. Vesiá sovent lo curat qu'anava a la glèisa e lai demorava longtemps, passava pel pradèl, careçava la cabra e dintrava dins la glèisa, mas totjorn barrava la pòrta. E, dins son cervèl de cabra, se demandava de que diable podiá far aqui.
Un jorn, pr'aquò, una meneta* que se voliá confessar venguèt sonar lo curat. El s'en anèt vistament a la glèisa, mas, per asard, oblidèt de barrar lo cledon del pradèl e laissèt tanben la pòrta de la glèisa dubèrta per far dintrar lo solelh.
L'ocasion èra mannada*. La cabra la manquèt pas. Après aver soscat un moment, se decidèt à dintrar. Boleguèt un pauc de coeta, donèt un còp de pè plan decidit pel sòl, e s'enfilèt dins la glèisa.
Aqui vejèt pas degun. Anèt saufinar pels bancs, cerquèt dins las capèlas e se sarrèt del confessional. Aqui ausiguèt potinejar* plan doçamenton, reconeguèt la votz del curat e, per se sarrar d'el tant que podiá, s'engulhèt dins lo clastron ont se méton los penitents.
Lo curat finissiá de confessar la meneta. Ausiguèt que qualqu'un èra vengut de l'autre costat e dubriguèt lo portanèl.
Pas res.
Lo curat compren qu'aquel penitent se sab pas confessar e lo vòl métré à la rega.
“Anem ! commençatz ! Al mon del paire !...
— Bè ! bè ! respond amistosament la cabra que compren que cal dire quicòm.
Lo paure curat creguèt un moment qu'èra lo diable. Puèi reconeguèt sa cabra. Sortiguèt e l'anèt careçar.
“A ! diguèt alara en brandiguent lo cap, se totas las que vénon aici avián l'arma tant linda* que tu, tot anariá plan melhor ! ”
E sens dire mai, la tornèt menar pel pradèl.

LA CARROÇA DEL DIABLE Contès de Sibòt : Ricon...

Claude Vertut — 2017-05-07T13:19:33Z

LA CARROÇA DEL DIABLE
Contes de Sibòt : Ricon de Laurens
Un còp èra, i aviá a Laverdòla, un òme qu'apelavan lo Borrut. Anèt un jorn a la fièra de Sant Sarnin, per vendre de tordres. Ne'n faguèt un brave sòu. E coma voliá pas tornar tròp lèu, per que, aquel jorn, la Borruda s'èra levada plus reguèrga que jamai, s'en anèt copar la crosta a çò de Constans.
Aquí trobèt d'amics que manjavan una persilhada e que lo convidèron. Podètz comprene que, per s'engolhonir pas, beguèron qualque brave pinton de vin.
E puèi, amb tres o quatre caçaires coma el, se trobèron atelats a una partida de borra en çò de Bèl. Aquí beguèron de vin blanc.
Lèu piquèron onze oras. Lo Borrut parlèt de partir. Bèl lo vièlh que coneissiá lo camin e que vesiá que lo Borrut aviá pro embegurat, li conselhèt de demorar, que li baliariâ un lièch. Mas nòstre òme se sentissiá pas brica malaut e disiá qu'aviá pas paur de ren.
Carguèt lo capèl sus l'aurelha e s'en anèt.
Quand arribèt al pont de Vidal, a plena garganta, se metèt a cantar. Cantava per se donar de coratge, coma fan los paurucs, perque èra pas brica pauruc... e encara mens quand aviá un pauc pintonejat. Cantava coma fa un crane gojat qu'es content de la vida, quand lo vin blanc lo fa leugièr e qu'entrepren la còsta de Postòmis .
Sonca qu'aquel estrambòrd durèt pas gaire. Quand passèt jos la Fregeriá, li semblèt que las cambas flaquissián e que los sabatons se fasián pesucs.
Lèu cantèt pas plus. Quand se sarrèt de L'ostal de las paurs, la rota que blanquejava jos la luna teniá pas pus còp jos la sòla e fasiá de contorns.
‘‘Pr'aquò, fasiá nòstre òme, soi pas bandat ! Cal mai que tres o quatre pintons de vin per m'acimar E marchi coma se butavi un tropèl de piòts ».
La lassièra li copava las cambas. La biaça que portava sus l'espatla se fasiá totjorn plus pesuga ; venguèt un moment que la calguèt pausar.
“Compreni pas çò que se passa ! fasiá lo Borrut. Aquela biaça deuriá pas pesar tant. Es benlèu una trèva fadejaira que se vòl far portar !
Vas veire cossí la te vau colhonar E s'arrestèt sul bòrd de la rota per polsar un momenton.
“Fai-te carrejar, ara !” diguèt amb un rire trufarèl.
E se metèt a badalhar. Las aigas del Rance bronzissián doçament e li cantavan una breçairòla. Lo sòm lo ganhava.
“Calriá pas s'endormir aicí, disiá en se fretant los uèlhs, que la nuèch es freja ; Podriái trobar lo maissant mal !...
A ! pensava, se passava qualque carrèla que me volguèsse far una pausa, cossí li'n sauriái grat !"
E per ma fe ! ausiguèt montar un atelatge. Los fèrres dels cavals martelavan la rota pro fòrt per far veire que trotavan. Devián èsser de cranes cavals per trotar aital a la montada.
Lèu las lantèrnas virèron lo contorn e arribèron a son auçada. Èra pas una carreta que menavan los cavals, negres coma la nuèch ; èra una granda Carròça tota negra coma la de Monsenhor l'evesque.
“È ! l'òme ! volètz que vos fague una pausa ?” demandat lo que teniá las guidas, en retenguent sas bèstias.
Lo que parlava aital èra un fotral d'omenàs que teniá lo cap amagat jos un grand capèl e qu'èra tot plegat dins una manrega*.
“Anatz a Postòmis ? demandèt lo Borrut.
— Anem plan plus luènh, respondèt l'escogrifa. Anem, montatz que los cavals aiman pas de demorar plantats !”
Lo Borrut amassèt sa biaça e montèt dins la carròça.
I aviá pas degun dedins. S'estirèt suls coissins, plan a l'aise.
”Fai tirar I” cridèt tot risolet.-Mas dejà los cavals fasián de posca. Amai devián aver manjat una brava quarta de civada per que n'anavan coma lo vent, Foguèron lèu a Postòmis .
“Vos arrestaretz al molin del vent” cridèt lo Borrut.
Mas lo molin del vent èra dejà passat e los cavals fasián pas mina de s'arrestar.
“Ba ! faguèt nòstre òme, davalarai per Ucalop !”
Mas los cavals èran dejà a la Peirada e montavan cap a Ròcacesièras.
“Ont anam ? mon Dius !” gemissiá lo Borrut.
Amb un bramai d'infèrn, los cavals èran arribats sul ròc ont an quilhat dempuèi una estatua de la Santa Vièrge.
“Anam abocar ! cridava lo Borrut. Es que sètz pas vengut fat ? ”
E tampèt los uèlhs per veire pas la cabussada qu'anavan far sus Pissa-Lèbre.
Quand los tornèt dubrir, la carròça aviá quitat la tèrra e sens far ges de bruch, corrissiá dins l'espandida del cèl en sautant d'una nívol a l'autra.
Aquí, lo Borrut agèt paur. Volguèt dubrir la portièra, mas la sarralha, clavada de per defòra, lachèt pas. Urosament per el ! perqué, de l'auçada qu'èra, en tombant sul trauc de Laverdòla se seriá engrunat braces e cambas.
E las ròdas viravan totjorn dins las nívols blancas o negras coma s'avián avançat sus una solada de nèu.
Pr'aquò, caliá far quicòm per se tirar d'aquí !
“È ! l'òme ! se metèt a bramar lo Borrut, monsur !... monsenhor !... Arrestatz-vos ! Laissatz-me davalar ! Soi pas estat bastit per trepar aital dins las nívols. Aimi mai me passejar sus quicòm de plus solid !”
Lo carretièr respondèt pas. Se metèt a rire. E quin rire !... mos amics !... un rire a vos far freginar las pèls del ventre. Se virèt sus son sèti e se metèt a l'espiar ambe d'uèlhs que flamejavan coma de tusons. E una sentor de sofre dintrèt dins la carròça.
Lo Borrut comprenguèt alara quai èra aquel que lo portava. L'atelatge infernenc passava a-n-aquel moment al dessús del convent d'Orient. Nòstre òme faguèt un grand signe de crotz... e s'estavaniguèt.
Quand se desrevelhèt, se trobèt jagut de tot son long sul talús de la
rota, a l'endrech ont èra montat sus la carròça del diable. Èra tot gelat del freg de la nuèch... e mièg mòrt del subte* qu'aviá agut.
Fèlix de Bèl, que fasiá lo corrièr de Laclapareda, l'amassèt e lo pausèt a Laverdòla en li disent qu'aviá tròp chucat lo dosilh*. Monsen Tornièr, lo mèstre d'escòla, assolidava* qu'aviá somiat e Monsen l'abat Lacrotz, lo curat, afortissiá que la bandada lo fasiá desparlar*.
Mas la Catinarda m'a totjorn dich que, quand s'agís de trèvas o del diable, n'i a pas plus incredul qu'un curat o un mèstre d'escòla, e que tot çò qu'aviá contat lo Borrut èra vertat vertadièra.
E la Catinarda èra una brava persona qu'auriá pas volgut far un pecat en contant de messorgas.

—